
- Богд хаант монгол улсын шифр харилцаа
Шифр гэдэг нь мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангахын тулд мэдээллийг хувиргах /нууцлах, тайлах/ систем юм. Харин мэдээллийг нууцлах аргыг судалдаг математик, компьютер, физикийн шинжлэх ухааны цогцыг орчин үед криптографи хэмээн нэрлэдэг болсон.
Криптографи гэж эртний грекээр нууц бичиг гэсэн утгатай бөгөөд эрт үедээ шифр гэсэн үгтэй адил утгаар хэрэглэгдэж байв. Шифр буюу криптографийг одоогоос 4000 жилийн өмнө эртний Египт, Вавилон, Энэтхэг, Хятад зэрэг орнуудад хэрэглэж байсан баримт байдаг. Тэр үед шифрийг цэрэг дайн, урлаг, шашины зорилгоор голдуу хэрэглэж байлаа.
Тухайлбал эмэгтэй хүний мэдэх, чадах ёстой хөгжмийн мэдлэг, ёогийн дасгал гэх мэтийн тухай эртний энэтхэгийн “камасутра” судар нь 65 бүлэгтэй байснаас эр эмийн харилцааны тухай 45-р бүлэг нь 2 төрлийн нууц шифрээр бичигдсэн байжээ.
Эртний грек, ромчууд олон төрлийн шифр арга зохион ашиглаж байснаас хамгийн алдартай нь Цезарийн шифр билээ. Харин нууц шифр тайлах аргыг анх манай эрины 800 онд арабын математикч, философич Ал-Кинди боловсруулан ном болгон гаргасан. Үүнээс хойш цэрэг дайн, тагнуулын зорилгод ашиглахаар шифрийн арга ажиллагааг улам боловсронгуй болон хөгжүүлсээр ирсэн нь дэлхийн нэг, хоёрдугаар дайн, хүйтэн дайны үед ч дайны хохирол, хугацааг багасгах, ялалтыг шийдвэрлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэж байлаа. Өнөө үед шифр ашиглах цар хүрээ улам өргөжин цөөн хэдэн хүчний байгууллага биш улс төр, нийгэм, эдийн засаг, мэдээлэл технологийн бүхий л салбарт төрийн, байгууллагын, хувь хүний мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангахад ашиглагддаг зайлшгүй хэрэглээ болсон байна. Үүнд шифрийн аргаар мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах гэдэгт зөвхөн мэдээллийг нууцлах биш түүний утга агуулгад өөрчлөлт ороогүй байх, хууль бусаар хуулж олшруулахаас хамгаалах, илгээгч, хүлээн авагчийг баталгаажуулах зэргээр ойлгох бөгөөд мэдээлэл нь зураг, дуу, дүрс, авиа, долгион гээд ямар ч хэлбэрт байж болно. » Дэлгэрэнгүй…


